De rechtbank Den Haag heeft geoordeeld dat de politie onrechtmatig handelde door een journaliste aan te houden bij een verboden demonstratie op de Dam in Amsterdam. Volgens de rechtbank was zij daar aanwezig om verslag te doen van de demonstratie, niet om daaraan deel te nemen. De politie moet bovendien een eerdere reactie over de aanhouding rectificeren.
De zaak speelt tegen de achtergrond van de noodverordening die de burgemeester van Amsterdam op 8 november 2024 had uitgevaardigd na de ongeregeldheden rond de voetbalwedstrijd Ajax – Maccabi Tel Aviv. Op grond van die noodverordening gold een demonstratieverbod. Twee dagen later vond op de Dam toch een demonstratie plaats. De journaliste was aanwezig en maakte met haar telefoon video-opnames.
Op haar eigen beelden is te zien en te horen dat zij filmt hoe een andere vrouw een vlag opbergt, terwijl een politieagent de journaliste meerdere keren vraagt afstand te houden. Kort daarna wordt zij beetgepakt en naar een arrestantenbus geleid. Op dat moment zegt zij onder meer dat zij van de media is en biedt zij aan haar perskaart te laten zien. Een agent reageert daarop met: “Het is de bedoeling dat je die zichtbaar draagt” en vervolgens: “Nee hoor, te laat.” De journaliste werd geboeid, meegenomen naar het politiebureau en daar negen uur vastgehouden.
De politie stelde zich in de procedure op het standpunt dat de journaliste deelnam aan de verboden demonstratie en dat niet duidelijk was dat ze een journaliste was. Volgens de processen-verbaal stond zij tussen demonstranten, scandeerde zij leuzen en had zij zich niet als pers kenbaar gemaakt. De rechtbank volgt die lezing niet. Daarbij weegt zwaar dat de processen-verbaal op meerdere cruciale punten niet stroken met objectieve gegevens, zoals de videobeelden en metadata van de journaliste zelf en een video van een omstander die kort daarna op X werd geplaatst. De rechtbank gaat daarom aan die processen-verbaal voorbij en stelt vast dat de journaliste enkel als journaliste bij de demonstratie aanwezig was. Er was dus geen redelijk vermoeden van schuld aan deelname aan een verboden demonstratie, en daarmee ook geen wettelijke grondslag voor haar aanhouding en het negen uur vasthouden.
De aanhouding vormde daarmee een ongeoorloofde beperking van het recht van de journaliste op nieuwsgaring onder artikel 10 EVRM. De rechtbank verwijst daarbij naar de rechtspraak van het EHRM over de rol van journalisten bij demonstraties: juist bij demonstraties is de aanwezigheid van media van groot belang, omdat zij kunnen berichten over het optreden van de autoriteiten en het handhaven van de openbare orde. Pogingen om journalisten van zo’n situatie weg te halen, moeten daarom streng worden getoetst.
De politie moet ook rectificeren. Na de aanhouding had de politie aan onder meer NRC laten weten dat de journaliste deelnam aan de demonstratie, leuzen scandeerde en pas op het bureau een perskaart tevoorschijn kwam. Volgens de rechtbank is inmiddels komen vast te staan dat die mededelingen onjuist waren. De politie moet daarom op haar website en op één door de journaliste aan te wijzen social mediakanaal een rectificatie plaatsen en die ook onder de aandacht brengen van NRC.
Dit vonnis past in een bredere lijn over de omgang van politie en OM met journalisten bij demonstraties. Zo schreven wij eerder op Media Report over een arrest van het hof Den Haag, waarin werd geoordeeld dat de politie onrechtmatig handelde door een journalist, nadat hij zijn officiële persdocumenten had getoond, toch mee te nemen naar het politiebureau en zijn apparatuur in beslag te nemen. Ook de Nationale Ombudsman benadrukte na de aanhouding van een Volkskrant-journalist bij een klimaatdemonstratie dat journalisten als publieke waakhond hun werk moeten kunnen doen en dat de politie eerst naar minder ingrijpende alternatieven moet kijken voordat zij een journalist in zijn vrijheid beperkt. De oproep van de Nationale Ombudsman aan de politie en het OM om samen met journalisten te kijken hoe de bijzondere positie van journalisten en de politieperskaart landelijk beter bekend kunnen worden gemaakt, blijft daarmee actueel. Het vonnis van de rechtbank Den Haag laat zien waarom: bij demonstraties moet de politie niet alleen oog hebben voor de openbare orde, maar ook voor de journalist die daar verslag van doet.
