Op 27 september 2024 oordeelde de rechtbank in Hamburg dat LAION geen inbreuk maakt op het auteursrecht van Robert Kneschke. Kneschke doet aan stockfotografie. LAION is een non-profit organisatie en stelt databases ter beschikking voor de training van generatieve AI-modellen.
In 2021 creëerde LAION een dataset met afbeeldingen op basis van een bestaande Amerikaanse database. LAION downloadde de afbeeldingen van hun opslaglocaties (scraping). Vervolgens controleerde LAION met behulp van software of de gedownloade afbeelding overeenkwam met de afbeeldingen in de Amerikaanse database. Tijdens dit proces is ook een afbeelding van Kneschke gedownload en gecontroleerd. De uitspraak is tegenstrijdig in haar beschrijving van de dataset. Enerzijds bestaat de dataset volgens de rechtbank uit een “tabeldocument” met “hyperlinks”. Anderzijds benoemt de rechtbank later dat de dataset bestond uit slechts URL’s (adressen van specifieke webpagina’s of bestanden op het internet) en een beschrijving van de afbeeldingen. Dit laatste zou betekenen dat wanneer iemand deze dataset wilt gebruiken voor het trainen van een AI-model, hij of zij de gewenste afbeeldingen zelf moet zoeken en downloaden.
De rechtbank oordeelt dat LAION met het downloaden en checken van de foto geen inbreuk maakt op het auteursrecht van Kneschke. Het samenstellen van de dataset valt namelijk onder de exceptie op het auteursrecht voor “tekst en datamining met het oog op wetenschappelijk onderzoek” (artikel 3 DSM-richtlijn, § 60d Urheberrechtsgesetz). Volgens de rechtbank stelt LAION de dataset samen ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek. Met het samenstellen van de dataset wordt niet direct nieuwe kennis of inzicht verworden. Desondanks is het wel een fundamentele stap in het beoogde doel om kennis te verwerven op een later tijdstip. Dit, in samenhang met het niet-commerciële doel dat zij als organisatie nastreeft, maakt dat LAION een beroep kan doen op de exceptie en dus geen auteursrechtinbreuk maakt.
De opmerkingen van de rechtbank over de commerciële tekst en datamining exceptie (artikel 4 DSM-richtlijn, § 44b Urheberrechtsgesetz) zijn ook noemenswaardig. Met een nadrukkelijke slag om de arm hanteert de rechtbank een ruime opvatting van het begrip “machine leesbaar”. Een in “’natuurlijke taal geformuleerd voorbehoud” is volgens de rechtbank machinaal begrijpelijk.
LAION mag de dataset dus samenstellen. De rechtbank gaat niet in op de vraag of de online verspreiding van de dataset mogelijk auteursrechtinbreuk oplevert.
Het is maar de vraag of de publicatie van de dataset leidt tot auteursrechtinbreuk. De rechtbank blijft onduidelijk over de samenstelling van de dataset. Dergelijke feiten kunnen relevant zijn voor de vraag of openbaarmaking van de dataset een verveelvoudiging of mededeling aan het publiek is.
Veronderstellende dat de dataset slechts uit metadata bestaat, bevat de dataset geen eenvoudig te downloaden verzameling afbeeldingen. In dit geval ligt het niet voor de hand dat de rechtbank oordeelt dat LAION auteursrechtelijk beschermde afbeeldingen openbaar maakt. Daarbij is het onduidelijk of het beschikbaar stellen van de dataset een mededeling aan een nieuw publiek is. Immers, de gebruikers moeten met behulp van de URL de afbeeldingen zelf opzoeken en downloaden. Indien de dataset hyperlinks bevat waarmee beperkingsmaatregelen worden omzeild, vormt dit mogelijk wel een mededeling aan een nieuw publiek. Dit volgt uit de uitspraken van het Europees Hof van Justitie in Svensson en GS Media.
Tot nu toe hebben we geen duidelijk antwoord op bovenstaande vragen. Een mogelijk gezichtspunt bij de beoordeling hiervan zijn de gevolgen voor de praktijk. Dit blijkt onder andere uit overweging 18 DSM-richtlijn. Hierin wordt benadrukt dat tekst- en datamining essentieel is voor, onder andere, de ontwikkeling van nieuwe technologieën door private entiteiten. Als een dataset voor commerciële exploitatie niet toegankelijk is voor het publiek, kan dit het gebruik door anderen beperken
Toekomstige beslissingen zullen moeten uitwijzen hoe een balans kan worden gevonden tussen het beschermen van auteursrechthebbenden enerzijds, en het openbaar maken van dergelijke datasets anderzijds.
