Het hof Den Haag heeft op 28 mei 2024 geoordeeld dat Zembla niet onrechtmatig heeft gehandeld in haar berichtgeving over het bedrijf Graniet Import Benelux (GIB) en het storten van haar restproduct ’granuliet’. in natuurplassen. Daarmee vernietigt zij het eerdere oordeel van de rechtbank Den Haag.
Zembla, het onderzoeksjournalistieke programma van BNNVARA, zond op 6 februari 2020 ‘De afvaldump door Rijkswaterstaat’ uit, gevolgd door een tweede deel op 24 september 2020. Ook verschenen er verschillende online publicaties en een podcast. In deze berichtgeving komt naar voren dat experts stellen dat granuliet volgens de toepasselijke regelgeving niet als ‘grond’ kwalificeert en aldus niet gestort zou mogen worden in de natuur. Daarnaast zou het storten van granuliet in natuurplassen schadelijk kunnen zijn voor de mens en het milieu.
GIB spande in 2021 een rechtszaak aan tegen BNNVARA. De rechtbank Den Haag oordeelde dat de publicaties grotendeels rechtmatig waren, maar dat Zembla zonder voldoende feitelijke basis en op ongenuanceerde wijze uitlatingen van een deskundige (een oud-milieuofficier van justitie) had opgenomen in haar uitzending over het plegen van strafbare feiten door GIB. Op dat punt moest BNNVARA wel rectificeren. Tegen dit oordeel stelde Zembla hoger beroep in.
Het hof Den Haag komt tot een ander oordeel. Volgens het hof vinden alle gedane uitlatingen voldoende steun in het beschikbare feitenmateriaal. Het bevestigt dat granuliet geen grond kan zijn vanwege het voor grond geldende bijmengverbod. Bij het produceren van granuliet wordt namelijk de bodemvreemde stof ‘polyacrylamide’ toegevoegd (bijgemengd). Zembla mocht voor haar bewering dat granuliet geen grond is mede steun ontlenen aan de Notitie Granuliet, opgesteld door medewerkers van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Hierin werd om verschillende redenen gesteld dat granuliet geen grond is. Dat daarna binnen het ministerie op een hoger niveau de beslissing is genomen om granuliet toch als grond te kwalificeren, maakt volgens het hof niet dat daarna niet meer kon worden beweerd dat granuliet volgens de regelgeving geen grond is, aangezien uit die hogere beslissing niet blijkt dat op een zuivere en juiste manier is getoetst aan de regelgeving die bepaalt wanneer een materiaal of product ‘grond’ is.
Over de uitlatingen van de deskundige overweegt het hof dat Zembla voldoende afstand heeft bewaard tot deze uitlatingen en slechts als ‘boodschapper’ optrad. Volgens het hof waren er geen zwaarwegende redenen om Zembla als boodschapper aansprakelijk te houden voor de uitspraken van de deskundige. En anders dan de rechtbank oordeelt het hof dat Zembla juist wel af mocht gaan op een gezaghebbende deskundige, die op basis van inzage in aangeleverd onderzoeksmateriaal en eigen onderzoek de uitspraak deed dat hier sprake was van een strafbaar feit. Ten overvloede overweegt het hof nog dat ook als Zembla niet als boodschapper zou zijn opgetreden, en zij deze uiting zelf zou hebben gedaan, zij alsnog niet onrechtmatig zou handelen jegens GIB omdat de uitlating ook voldoende steun vinden in de feiten. Bovendien is GIB voldoende gelegenheid gegeven voor wederhoor en heeft Zembla het tegenovergestelde standpunt van GIB voldoende aandacht gegeven in haar publicaties.
Verder stelt het hof nog dat voorzienbaar is dat de reputatie van GIB als gevolg van de publicaties wordt aangetast en mogelijk de afzet van haar product granuliet negatief beïnvloed. Echter, het belang van persvrijheid weegt hier zwaarder dan deze belangen. Met name nu hier sprake is van publicaties die bijdragen aan een debat over een kwestie van algemeen belang.
De conclusie luidt dat Zembla niet onrechtmatig heeft gehandeld jegens GIB. Het hof vernietigt het vonnis van de rechtbank en wijst alle vorderingen van GIB af.
In deze procedure werd BNNVARA bijgestaan door Jens van den Brink en Lotte Oranje
