De wereld van filmproductie schudt op haar grondvesten door het plan van de regering-Trump, die met ingrijpen in het internationale systeem van fiscale stimuleringsregelingen probeert de Amerikaanse filmindustrie weer naar de VS toe te trekken. Hoe verhouden deze plannen zich tot de stimuleringsmaatregelen voor Europese film- en televisieproductie?
Het internationale filmproductie-ecosysteem is sterk verweven met fiscaal beleid van landen die graag productie willen aantrekken. Dit heeft zowel economische als culturele redenen: filmproducties zijn omvangrijke projecten die voor de economie van een regio veel kunnen betekenen. Immers, iedere film die gedraaid wordt, vertrouwt voor een deel op lokale studiofaciliteiten, crew, catering, post-productie en andere diensten. Veel landen bieden daarom belastingkortingen (hierna: tax incentives) aan filmproducenten om dergelijke projecten aan te trekken en zo werkgelegenheid en omzet binnen te halen. Daarnaast is de culturele impact van de filmindustrie gigantisch. Niet voor niets refereert Trump aan propaganda: de in zijn ogen ‘linkse’ Hollywoodproducties zijn hem al langer een doorn in het oog. Een culturele ’toets’ die bepaalt of films wel of niet voor een steunmaatregel in aanmerking komen, kan er toe leiden dat er meer films worden geproduceerd die een ander beeld geven van Amerika, een beeld dat pas bij hoe Trump de VS ziet (kortweg: de Trump-gaze).
Zowel grote streamingpartijen als Hollywoodstudio’s maken gretig gebruik van de internationale mogelijkheden om de kosten voor producties te beperken, aangezien LA een relatief dure locatie is. Veel productie van ‘Amerikaanse’ films vindt daarom geheel of gedeeltelijk plaats buiten de VS en landen concurreren met elkaar om grote projecten binnen te halen. Dit probleem kan deels worden geadresseerd door een Amerikaanse of Californische tax incentive te introduceren, waardoor LA weer een concurrerende filmlocatie wordt.
Het plan van de regering-Trump om de filmindustrie binnenslands te houden gaat echter veel verder. In het plan wordt niet alleen een federale tax incentive voorgesteld, maar ook gesproken over de versterking van de positie van Amerikaanse producenten door grote streamingpartijen het recht te ontzeggen alle rechten in een productie definitief af te kopen. Dit zou ertoe leiden dat Amerikaanse producenten, en niet Amerikaanse streamingpartijen, de rechten op films deels behouden. Officieel probeert Trump hiermee de macht van grote distributeurs in te perken. Daarnaast introduceert het plan een culturele test die bepaalt of een film in aanmerking komt voor steun. Hoe Amerikaanser hoe beter, lijkt hier de gedachte achter te zijn. Tot slot rept het plan over een tarief op films die in het buitenland geproduceerd zijn: als een film geprofiteerd heeft van een tax incentive buiten Amerika, wordt er een heffing van 120% van dat bedrag opgelegd wanneer de film in de VS openbaar wordt gemaakt en doet daarmee het voordeel voor de filmmaker direct teniet.
Elementen van het plan van de regering-Trump figureren al jaren in het beleid van veel Europese landen – zie ook onze eerdere post, over het Franse investeringsbeleid. Veel landen proberen enerzijds productie aan te trekken door middel van tax incentives en verplichten daarnaast investeerders om content te produceren waarbij rechten tot bepaalde hoogte bij Europese producenten blijven, en waarbij culturele toetsen bepalen of een film ‘meetelt’ voor lokale investeringsverplichtingen. Deze Europese regels die (onder meer) grote Amerikaanse streamingpartijen verplichten om lokaal in Europese content te investeren, zijn Trump al langere tijd een doorn in het oog. Het is daarom onmogelijk om de recente plannen van zijn regering los te zien van de Europese ontwikkelingen op dit gebied (of van de door China aangekondigde importbeperking van Amerikaanse films, als reactie op de aangekondigde handelstarieven). Het valt te verwachten dat Europese landen zullen reageren door regels die Amerikaanse streamingpartijen verplichten tot investeren aan te trekken, allereerst door het heropenen van de Audiovisuele Mediadiensten Richtlijn (2018/1808/EC) waarin de basis wordt gelegd voor nationale steunmaatregelen. Daarbij moet dan wel te allen tijde in het oog worden gehouden of dit toegestaan is, onder meer onder de Europese staatssteunregels. De EC Cinema Communicatie, waarin beleid is vervat dat bepaalt tot op welke hoogte landen productie binnen hun grenzen mogen subsidiëren, is al langere tijd aan vernieuwing toe en biedt de Europese Commissie wellicht ruimte om te reageren. Partijen die op internationale schaal content produceren en verspreiden zullen zich een weg moeten banen tussen alle protectionistische onrust en weten wellicht pas over een aantal jaren waar ze financieel aan toe zijn.
