Op de valreep van 2024 heeft de rechtbank Midden-Nederland geoordeeld dat de NOS niet onrechtmatig heeft gehandeld in haar berichtgeving over een uitzendbureau en de slechte werkomstandigheden van Poolse arbeidsmigranten. De persvrijheid van een nieuwsmedium moet ruim worden uitgelegd, vooral wanneer het uitingen van derden betreft die met inachtneming van de journalistieke zorgvuldigheid zijn verkregen en gepubliceerd.
Artikel in kwestie
De NOS publiceerde op 15 juni 2022 een artikel met de titel “Poolse Europarlementariër waarschuwt Polen voor werken in Nederland.” Centraal in dit artikel stond het verhaal van het Poolse stel Anna en Wojciech, die een negatieve ervaring hadden met een uitzendbureau. Eenmaal in Nederland bleek hun loon lager dan beloofd, was de huisvesting slecht en was er geen rekening gehouden met Anna’s heftige notenallergie. Europarlementariër Robert Biedron, die door het Poolse stel op de hoogte werd gebracht over hun situatie, uitte zijn zorgen over het welzijn van Poolse arbeidsmigranten (“Het is een soort moderne slavernij“) en gaf aan voornemens te zijn in Polen een campagne te lanceren om burgers te informeren over de risico’s van werken in landen als Nederland.
Het artikel van de NOS deed verslag van deze problematiek. Voordat het artikel werd gepubliceerd, had de NOS het uitzendbureau benaderd voor wederhoor. Vervolgens is er uitgebreid contact geweest. Na publicatie van het artikel kwam het uitzendbureau met nieuwe punten en heeft de NOS het artikel twee keer aangepast. De eerste aanpassing betrof het opnemen van een verwijzing naar de webpagina van het uitzendbureau, waar een verklaring was gepubliceerd. De tweede aanpassing volgde nadat het bedrijf het artikel had voorgelegd aan de Raad voor de Journalistiek (RvdJ). Op 15 december 2022 is het artikel toen nogmaals aangepast, met een vermelding van de kern van de uitspraak van de RvdJ en een verwijzing naar de vindplaats van de volledige uitspraak. De RvdJ oordeelde dat de NOS onzorgvuldig had gehandeld door de verslaggeving toe te spitsen op het uitzendbureau en dat hierbij onvoldoende licht was geschenen op de rol van een externe recruiter die in Polen was ingeschakeld.
Vordering uitzendbureau
Ondanks de aanpassingen aan het artikel was het uitzendbureau van mening dat de NOS onrechtmatig jegens hen had gehandeld met de publicatie van 15 juni 2022 en de versies nadien. De publicatie zou onder meer met de termen ‘valse voorwendselen’ en ‘moderne slavernij’ de eer en goede naam van het uitzendbureau schenden en hen daarmee lichtvaardig blootstellen aan verdachtmakingen. Drie uitlatingen werden daarbij bestreden door het uitzendbureau: (a) de uitlatingen van het Poolse stel dat zij onder valse voorwendselen naar Nederland zijn gehaald, (b) de uitlating van Europarlementariër Biedron dat er sprake is van een “een soort moderne slavernij” en (c) de mededeling dat het uitzendbureau geen lid is van een brancheorganisatie en dus niet wordt gecontroleerd op goed werkgeverschap.
Oordeel rechtbank
Het vonnis van de rechtbank bevestigt de fundamentele rol van de persvrijheid en bevat lezenswaardige overwegingen over onder andere de boodschappersfunctie van nieuwsmedia. De rechtbank concludeert dat er geen sprake is van onrechtmatige uitlatingen in het gepubliceerde artikel. In een zaak als deze, waar arbeidsmigranten in een benarde situatie terecht zijn gekomen en dapper genoeg zijn om naar buiten te treden, komt – terecht – veel ruimte en gewicht toe aan de vrijheid van meningsuiting van een nieuwsmedium om verslag te doen van de problematiek. Dat daarbij een uitzendbureau met naam wordt genoemd, draagt bij aan de controleerbaarheid van de berichtgeving door de NOS, aldus de rechtbank (r.o. 4.32-4.33). De rechtbank is het ook oneens met de RvdJ, die eerder oordeelde dat de rol van externe recruiters niet voldoende aan het licht was gekomen. De rechtbank stelt:
“Als [uitzendbureau] de werving van het personeel uitbesteedt aan hulppersonen zoals een recruiter in Polen, dan geschiedt de werving in opdracht van haar. [Uitzendbureau] heeft er belang bij dat de werving op een deugdelijke wijze plaatsvindt. Zij is daar ook verantwoordelijk voor.” (r.o. 4.31)
Aan de journalistieke zorgvuldigheid is volgens de rechtbank voldaan gelet op het voorafgaande onderzoek naar de uitlatingen en de ruimte die de NOS aan het uitzendbureau bood om te reageren. De rechtbank stelt daarbij de grenzen van het recht op wederhoor nogmaals scherp:
“Het bieden van de mogelijkheid tot wederhoor is over het algemeen relevant bij de beoordeling van de rechtmatigheid en de juistheid van een inhoudelijke publicatie, maar wederhoor is geen absoluut recht, laat staan dat het integraal voorleggen en afstemmen van een volledig nieuwsitem dat is.” (r.o. 4.20)
De rechtbank wijst alle vorderingen van het uitzendbureau af en veroordeelt het bureau in de proceskosten.
In deze procedure werd de NOS bijgestaan door Jens van den Brink en Lotte Oranje.
